F-gazy przy imporcie pojazdów: co musisz wiedzieć?

F-gazy: o co w tym chodzi?

Porozumienie klimatyczne

W porozumieniu paryskim z 2015 roku niemal wszystkie państwa świata zobowiązały się ograniczyć wzrost średniej temperatury na świecie do poziomu znacznie poniżej 2°C, a najlepiej do 1,5°C. W związku z tym Unia Europejska ustanowiła przepisy dotyczące F-gazów. Zostały one określone w rozporządzeniu (UE) 2024/573.

Czym są F-gazy?

F-gazy to fluorowane gazy cieplarniane, w tym wodorofluorowęglowodory (HFC). Przykładami czynników chłodniczych występujących w pojazdach są R-134a, R-1234yf oraz R-744 (CO₂). Pierwsze dwa są objęte zakresem rozporządzenia w sprawie F-gazów, natomiast R-744 nie. Wszystkie są czynnikami chłodniczymi stosowanymi w układach klimatyzacji pojazdów lub innych systemach chłodniczych, takich jak agregaty wody lodowej stosowane w budynkach, obiektach przemysłowych i chłodzeniu procesowym. Chociaż zazwyczaj nie niszczą warstwy ozonowej, wiele F-gazów ma bardzo wysoki współczynnik globalnego ocieplenia (GWP). Po uwolnieniu niektóre z nich oddziałują na klimat tysiące razy silniej niż CO₂.

Dlaczego przepisy dotyczące F-gazów są istotne dla pojazdów?

Większość nowoczesnych pojazdów jest wyposażona w klimatyzację zawierającą czynnik chłodniczy. W zależności od jego rodzaju może on podlegać europejskim przepisom dotyczącym F-gazów. Przy imporcie pojazdu do zgłoszenia celnego mogą być zatem potrzebne dodatkowe informacje pozwalające ustalić obowiązujące wymogi.

Do najważniejszych danych należą: rodzaj i ilość czynnika chłodniczego, wartość GWP, ilość wyrażona jako ekwiwalent CO₂, informacje o ewentualnej rejestracji w unijnym portalu F-gaz oraz obowiązki związane z europejskim systemem kontyngentów HFC. Konkretne wymogi zależą od pojazdu, zastosowanego czynnika, charakteru transakcji i podmiotu występującego jako importer.

Kto odpowiada za obowiązki związane z F-gazami?

Jednym z pierwszych pytań przy transakcji importowej jest ustalenie, kto jest importerem. Jeżeli zastosowanie ma rozporządzenie w sprawie F-gazów, odpowiedzialność za spełnienie właściwych wymogów zasadniczo spoczywa na importerze. Dlatego jeszcze przed wysyłką należy ustalić, kto formalnie występuje w tej roli.

Jak ustalić, jaki czynnik chłodniczy znajduje się w pojeździe?

Informacje można znaleźć w dokumentacji technicznej pojazdu lub producenta, na tabliczce znamionowej albo etykiecie w pojeździe, na naklejce pod maską oraz w raportach z przeglądów lub serwisu.

W praktyce dane te nie zawsze są łatwo dostępne. Dealerzy, dostawcy i eksporterzy również nie zawsze dysponują nimi od ręki. Dlatego zalecamy ich zebranie już na etapie zakupu lub przed rozpoczęciem transportu.

Znaczenie odpowiednio wczesnego przygotowania

Częstym problemem jest odkrycie brakujących danych dopiero po przybyciu pojazdu do Unii Europejskiej. Może to prowadzić do opóźnienia odprawy celnej, dodatkowych pytań ze strony właściwych organów, większej ilości pracy administracyjnej, a także wyższych kosztów magazynowania lub przestoju. Wcześniejsze sprawdzenie wymaganych informacji często pozwala uniknąć tych zagrożeń.

Unijny portal F-gaz, kontyngenty HFC i zgłoszenie celne

W przypadku niektórych transakcji importowych rejestracja w unijnym portalu F-gaz może być obowiązkowa. Jeżeli wymagane są rejestracja lub inne działania wynikające z przepisów o F-gazach, przekazane dane muszą być zgodne z informacjami użytymi w zgłoszeniu celnym. Nieprawidłowa lub brakująca rejestracja może wpłynąć na dalszą obsługę importu. Dlatego sytuację pojazdu pod kątem F-gazów warto ocenić przed wysłaniem go do Europy.

Nawet jeśli kontyngent HFC nie jest wymagany, mogą nadal obowiązywać wymogi dotyczące rejestracji, zgłoszenia celnego, przekazania informacji organom celnym lub inne obowiązki wynikające z rozporządzenia.

Jakie informacje należy zebrać przed importem?

W celu właściwego przygotowania importu pojazdu zaleca się zgromadzenie co najmniej następujących danych:

• Dane importera: nazwa, adres oraz ewentualny numer rejestracyjny w unijnym portalu F-gaz.
• Dane pojazdu: marka, typ, numer nadwozia (VIN) i pozostałe dane identyfikacyjne.
• Informacje o klimatyzacji: czy pojazd ją posiada, rodzaj i ilość czynnika chłodniczego oraz wartość GWP, jeśli jest dostępna.
• Dokumenty uzupełniające: specyfikacje techniczne, informacje producenta, zdjęcia etykiet lub tabliczek znamionowych oraz inne wiarygodne dokumenty potwierdzające dane.

Uwaga: zakres ostatecznie wymaganych informacji może się różnić w zależności od transakcji importowej.

Jak NL Shipping może Ci pomóc?

Import pojazdów podlega coraz większej liczbie przepisów. Dlatego NL Shipping uwzględnia nie tylko transport i formalności celne, ale również potencjalne kwestie mogące wpływać na sprawny przebieg importu. Pomagamy klientom między innymi poprzez:

• wczesne rozpoznawanie możliwych kwestii związanych z F-gazami;
• wskazywanie potrzebnej dokumentacji;
• omawianie istotnych zagadnień przed rozpoczęciem procesu;
• pomoc w przygotowaniu zgłoszenia celnego.

Dzięki temu można w możliwie największym stopniu uniknąć zbędnych opóźnień i dodatkowych pytań w trakcie importu.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące F-gazów

Czy każdy pojazd z klimatyzacją musi zostać zarejestrowany w unijnym portalu F-gaz?

Obowiązek rejestracji może dotyczyć zaangażowanego przedsiębiorstwa, a nie samego pojazdu. To, czy rejestracja jest konieczna, zależy od czynnika chłodniczego, jego ilości, procedury celnej, rodzaju działalności oraz roli przedsiębiorstwa. Komisja Europejska wymienia importerów produktów i urządzeń zawierających F-gazy jako jedną z kategorii, które mogą podlegać obowiązkowi rejestracji.

Czy dokumenty mogą różnić się w zależności od kraju?

W przypadku pojazdów wyprodukowanych na rynek pozaeuropejski dostępna dokumentacja może różnić się od informacji wymaganych na potrzeby europejskich przepisów celnych i dotyczących F-gazów.

Czy informacje techniczne są zawsze dostępne?

W przypadku używanych pojazdów spoza UE czasami brakuje aktualnej dokumentacji technicznej. Czynnik chłodniczy mógł też zostać wymieniony podczas serwisu albo układ mógł zostać ponownie napełniony.

Czy R-1234yf podlega rozporządzeniu w sprawie F-gazów?

R-1234yf został wymieniony w załączniku II do rozporządzenia (UE) 2024/573, dlatego jest objęty jego zakresem. Ponieważ nie jest HFC wymienionym w załączniku I sekcja 1, nie podlega systemowi kontyngentów HFC. R-134a jest natomiast objęty tym systemem.

Czy R-744 jest F-gazem?

R-744 to CO₂, a nie fluorowany gaz cieplarniany. Rozporządzenie w sprawie F-gazów nie ma zatem zastosowania do tego czynnika.

Czy można zaimportować pojazd, jeśli rodzaj czynnika chłodniczego jest nieznany?

Bez wiarygodnych informacji nie można właściwie ocenić obowiązujących wymogów. Może to utrudnić lub opóźnić przygotowanie i obsługę zgłoszenia celnego. Zdecydowanie zaleca się ustalenie rodzaju czynnika przed wysyłką.

Czy rok produkcji wystarczy do ustalenia rodzaju czynnika?

Rok produkcji może stanowić wskazówkę, lecz nie jest wystarczającym dowodem. Możliwe są różnice między rynkami i wersjami pojazdu, a także późniejsze naprawy lub modyfikacje. Najlepiej korzystać z etykiety w pojeździe albo dokumentacji technicznej producenta.

Czym jest unijny portal F-gaz?

Unijny portal F-gaz to centralny system Komisji Europejskiej służący między innymi do rejestracji przedsiębiorstw, zarządzania kontyngentami HFC i upoważnieniami do korzystania z kontyngentów oraz realizacji obowiązków importowych, eksportowych i sprawozdawczych.

Ważna rejestracja w portalu może pełnić funkcję zezwolenia na określone działania związane z F-gazami. Portal jest połączony z unijnym środowiskiem jednego okienka w dziedzinie ceł (EU Single Window Environment for Customs), co umożliwia elektroniczną kontrolę danych przez właściwe organy i służby celne. Komisja Europejska wskazuje między innymi importerów produktów i urządzeń zawierających F-gazy jako kategorię, która może podlegać rejestracji. Rozróżnia się przy tym urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne i pompy ciepła zawierające HFC oraz pozostałe produkty i urządzenia. Wniosek o rejestrację należy złożyć odpowiednio wcześnie. Samo jego złożenie nie oznacza zatwierdzenia rejestracji ani spełnienia wszystkich pozostałych obowiązków.

Czy każdy pojazd trzeba osobno zgłosić w portalu F-gaz?

Nie zawsze. Portal służy przede wszystkim do rejestracji przedsiębiorstw oraz zarządzania kontyngentami i upoważnieniami. Przy imporcie dla każdej przesyłki lub deklaracji trzeba jednak dysponować wystarczającymi informacjami o rodzaju i ilości czynnika. Dokładny zakres danych zależy od charakteru importu i mających zastosowanie obowiązków.

Jakie czynniki chłodnicze występują w pojazdach i jak obliczyć ekwiwalent CO₂?

Rodzaj czynnika chłodniczego decyduje o sytuacji prawnej pojazdu na gruncie rozporządzenia. Najczęściej występują:

• R-134a. Nazwa substancji to HFC-134a. Przez wiele lat był powszechnie stosowany w klimatyzacji pojazdów i nadal może występować w używanych samochodach osobowych, dostawczych, ciężarowych, kamperach oraz maszynach samojezdnych. R-134a jest HFC ujętym w załączniku I do rozporządzenia, ma zgodnie z nim GWP równy 1430 i podlega europejskiemu systemowi kontyngentów HFC. Wartość GWP określa siłę oddziaływania gazu na efekt cieplarniany w porównaniu z CO₂. GWP 1430 oznacza, że jeden kilogram R-134a odpowiada w obliczeniach 1430 kilogramom ekwiwalentu CO₂. Przykład: układ zawierający 500 gramów R-134a ma 0,5 × 1430 = 715 kg ekwiwalentu CO₂, czyli 0,715 tony.

• R-1234yf. Jest często stosowany w nowszych pojazdach i ma znacznie mniejszy wpływ na klimat niż R-134a. To nienasycony fluorowęglowodór, określany również jako HFO. Jest objęty rozporządzeniem (UE) 2024/573, ponieważ został ujęty w załączniku II. Nie należy jednak do HFC z załącznika I sekcja 1, dlatego nie podlega systemowi kontyngentów HFC. Stwierdzenie, że pojazd z R-1234yf pozostaje całkowicie poza przepisami o F-gazach, byłoby zbyt dużym uproszczeniem. Zależnie od transakcji i właściwych progów mogą nadal obowiązywać wymogi rejestracyjne, celne, informacyjne lub sprawozdawcze. Różnica polega na tym, że R-1234yf nie wymaga upoważnienia do korzystania z kontyngentu HFC.

• R-744 (CO₂). Jest technicznym oznaczeniem dwutlenku węgla stosowanego jako czynnik chłodniczy, między innymi w niektórych nowoczesnych układach klimatyzacji i pompach ciepła. Jest to CO₂, a nie fluorowany gaz cieplarniany. Jako czynnik chłodniczy nie podlega rozporządzeniu (UE) 2024/573 ani systemowi kontyngentów HFC.

• Inne czynniki. W pojazdach specjalnych lub starszych, mobilnych instalacjach chłodniczych i maszynach specjalistycznych mogą występować inne czynniki. Nie należy opierać się wyłącznie na roku produkcji, marce, kraju pochodzenia ani modelu pojazdu.

• Mieszaniny. Mogą występować również mieszaniny. Należy wtedy uwzględnić ich skład oraz wartość GWP konkretnej mieszaniny, korzystając z wiarygodnych informacji technicznych o produkcie.

Uwaga: przy ocenie prawnej należy zawsze stosować właściwą wartość GWP określoną w rozporządzeniu w sprawie F-gazów. Rozporządzenie wskazuje podstawę obliczeń dla HFC i zawiera odpowiednie wartości w załącznikach.

Jak sprawdzić, jaki czynnik chłodniczy znajduje się w pojeździe?

Informacja może znajdować się na etykiecie czynnika pod maską, tabliczce znamionowej w komorze silnika, oznaczeniu przy punkcie napełniania klimatyzacji, w instrukcji obsługi, podręczniku warsztatowym, dokumentacji technicznej producenta, raporcie serwisowym albo oświadczeniu dealera, dostawcy lub eksportera.

Na etykiecie zwykle podaje się rodzaj czynnika i ilość napełnienia, na przykład: R-134a: 550 g albo R-1234yf: 480 g. Zdjęcie etykiety jest bardzo przydatne, o ile tekst jest czytelny, widoczna jest cała etykieta, wiadomo, którego pojazdu dotyczy, a numer VIN jest dostępny osobno. Jeśli nie można jej znaleźć, przed wysyłką należy poprosić o informacje producenta, autoryzowanego dealera, dostawcę lub specjalistyczną firmę techniczną. Założenie oparte wyłącznie na roczniku lub modelu nie daje wystarczającej pewności.

Co się stanie, jeśli brakuje informacji?

Brakujące lub sprzeczne dane mogą skutkować dodatkowymi pytaniami, odroczeniem zgłoszenia celnego, opóźnieniem zwolnienia towaru, kosztami składowania lub terminalowymi, dodatkowym badaniem technicznym, zmianą lub korektą dokumentów oraz działaniami egzekucyjnymi w razie niespełnienia obowiązków prawnych.

Przepisy europejskie przewidują cyfryzację i połączenie portalu F-gaz z systemami celnymi w celu wzmocnienia kontroli i nadzoru. Nie należy więc czekać, aż pojazd znajdzie się w porcie. Informacje najlepiej zebrać przed rezerwacją transportu, a najpóźniej przed wysyłką.

Czy samochód elektryczny lub hybrydowy nie zawiera F-gazów?

Pojazdy elektryczne i hybrydowe mogą zawierać czynnik chłodniczy, na przykład R-1234yf, R-744 lub inny. Układ klimatyzacji może służyć nie tylko do chłodzenia wnętrza, lecz także do regulacji temperatury akumulatora lub innych podzespołów. Zawsze należy sprawdzić etykietę i dokumentację techniczną.

Czy przed importem można opróżnić klimatyzację?

Swobodne uwalnianie F-gazów jest niedozwolone. Rozporządzenie zawiera przepisy dotyczące zapobiegania emisjom i odzysku czynników chłodniczych. Ewentualne usunięcie czynnika przed wysyłką musi zostać wykonane zgodnie z prawem, przez kompetentny podmiot i w sposób możliwy do udokumentowania. Samo oświadczenie, że układ jest pusty, bez wiarygodnego potwierdzenia, nie wystarczy.

Czy w jednym pojeździe może znajdować się kilka układów?

Pojazd, taki jak ciężarówka, kamper lub pojazd specjalny, może zawierać kilka układów: klimatyzację kabiny, klimatyzację części mieszkalnej, instalację chłodniczą lub mroźniczą ładowni, osobną klimatyzację postojową albo pompę ciepła. Każdy układ należy sprawdzić oddzielnie. Jeden pojazd może zawierać różne czynniki i różne ilości napełnienia.

Czy rejestracja w portalu F-gaz oznacza posiadanie kontyngentu?

Rejestracja, kontyngent oraz upoważnienie do korzystania z kontyngentu to odrębne elementy. Przedsiębiorstwo może być zarejestrowane, ale nie oznacza to automatycznie posiadania wystarczającego kontyngentu lub ważnego upoważnienia do konkretnego importu. Portal obsługuje zarówno rejestrację, jak i zarządzanie kontyngentami oraz upoważnieniami.

Co w sytuacji, gdy pojazd nie pozostaje w UE?

Przybycie do UE nie zawsze jest równoznaczne z importem. Pojazd może fizycznie dotrzeć do europejskiego portu, lecz nie zostać od razu dopuszczony do swobodnego obrotu. Może podlegać czasowemu składowaniu, tranzytowi celnemu, specjalnej procedurze celnej albo powrotnemu wywozowi. Każdy przypadek wymaga osobnej oceny.

Co zrobić, jeśli nie wiem, jak postąpić?

Jeżeli potrzebna jest specjalistyczna ocena, może być konieczne dodatkowe wsparcie eksperta ds. F-gazów, doradcy prawnego lub innego uprawnionego specjalisty.

Jak NL Shipping może Ci pomóc?

NL Shipping pomaga klientom poprzez wczesne sygnalizowanie możliwego znaczenia przepisów o F-gazach, pytanie o rodzaj i ilość czynnika, wskazywanie danych potrzebnych do przygotowania logistycznego i celnego, wykrywanie brakujących lub sprzecznych informacji przed złożeniem zgłoszenia oraz możliwie najlepszą koordynację transportu, dokumentacji i odprawy celnej.